dr Jacek Dubisz
Wyższa Szkoła Zarządzania i Bankowości w Poznaniu

Zintegrowane systemy informatyczno-decyzyjne w administracji państwowej

Uwagi wprowadzające

Przełom wieków to okres rewolucji informatycznej. Wszechstronne zastosowanie komputerów, internetu to nowa jakość w zarządzaniu. To również nowa jakość w myśleniu i podejściu do metodologii zarządzania, często używa się pojęcia "nowej ekonomii", która rozumiana jest jako nowy ład organizacyjny, techniczny, technologiczny. To również odejście od tradycyjnego industrialnego myślenia w zakresie czynników wytwórczych, wartościotwórczych składników procesów gospodarczych, nakładów, efektów i wreszcie nowe podejście do efektywności i racjonalności nakładów inwestycyjnych. Rozwój nowoczesnych kanałów dystrybucji usług i świadczeń powoduje już gruntowną zmianę procesów biznesowych w sferze finansowej, zwłaszcza w bankowości (homebanking, bankomaty, bankowość internetowa), ale szybko wkracza również w inne sfery życia gospodarczego i społecznego. Administracja państwowa, urzędy centralne i terenowe zmuszone będą, w najbliższym czasie, zmienić swoje podejście, a może nawet dokonać swoistej samolikwidacji, poprzez wdrożenie zintegrowanych systemów informatyczno-decyzyjnych. Takie systemy mogą ułatwić i usprawnić realizację świadczeń społecznych, obsługę bezrobotnych itp. Obecnie funkcjonujące już kanały dystrybucji usług finansowych (banki, biura maklerskie) korzystają z zaawansowanych technologicznie kanałów przepływu informacji i baz danych, które są bezpieczne, pojemne i dostępne. Information Technology (IT) zdobywa i utrwala swoją obecność w coraz szerszym zakresie, e-biznes staje się rzeczywistością, a nie tylko wirtualną zabawą pasjonatów.
Zmiana optyki musi znaleźć swój wyraz również w nowym podejściu do inwestycji, ich efektywności, racjonalności, wreszcie do kryteriów wyboru projektów inwestycyjnych. Tradycyjne kryteria oceny i wyboru tych projektów, spełniały swoje zadanie w sytuacjach ilościowego podejścia do zagadnień efektywności i racjonalności. Industrialna filozofia kładła nacisk na kryteria ilościowe, np. NPV i IRR. Nie negując przydatności tych kategorii ekonomicznych, podejście postindustrialne eksponuje kwestie jakościowe, które są efektem nakładów poniesionych na systemy informatyczne. To przede wszystkim: czas obsługi klienta, jakość usług, dostępność do baz danych (informacji) itp. 
W przypadku urzędów administracji państwowej, obsługujących osoby fizyczne, sprawne systemy informatyczno-decyzyjne są szczególnie przydatne, ponieważ: 
· stanowią bazę analityczną dla decydentów, 
· dla beneficjentów natomiast mogą stanowić wygodny kanał komunikacji ze świadczeniodawcą i kanał realizacji wszelkiego rodzaju świadczeń.


Systemy informatyczne - ujęcie cybernetyczne

Nowe myślenie i nowe podejście do zarządzania systemami gospodarczymi i społecznymi zahacza o cybernetykę stosowaną. Od czasu N. Wienera (1948 r.) i Tustina (1953 r.) definiuje się cybernetykę jako modelowanie procesów sterowania i komunikowania w systemach otwartych lub zamkniętych. Modelowanie jest formą abstrahowania, który prowadzi do odwzorowania w abstrakcie istotnych cech badanej rzeczywistości. Podstawowe etapy modelowania to:
a) wyznaczenie celu, np. doskonalenie funkcjonowania urzędów administracji państwowej,
b) eksplikacja kryteriów doboru zmiennych decyzyjnych, np. kryteriów wyboru projektów inwestycyjnych,
c) identyfikacja cech istotnych funkcjonującego systemu i systemu pożądanego,
d) wydzielenie otoczenia i jego wpływu na układ badany, np. dostępność oprogramowania lub ceny sprzętu technicznego wymaganego do realizacji przedsięwzięcia.

Współczesne ujęcie systemów informatycznych akcentuje funkcjonalno-decyzyjne aspekty, degraduje natomiast kwestie czysto techniczne - sprzętowe - (terminale, jednostki centralne, modemy, urządzenia wspomagające, tj. drukarki, plotery itd.), a nawet oprogramowanie standardowe, użytkowe, tj. edytory, arkusze kalkulacyjne, standardowe bazy danych. 
Coraz częściej w ekonomii używa się ogólnego pojęcia: systemy informacyjno-decyzyjne, które obejmuje:
- strumienie informacji, zawarte na wirtualnych nośnikach, 
- techniczne środki magazynowania, przetwarzania i przekazywania informacji,
- procesy informacyjno - decyzyjne, tj. oprogramowanie baz danych służące ich przetwarzaniu,
- problemy decyzyjne - algorytmy i funkcjonały służące wypracowaniu decyzji,
- oprogramowanie zarządzające zintegrowanymi (jednolitymi) lub zdezintegrowanymi bazami danych, tzw. APLET,
- układ wyjściowy (decyzyjny), umożliwiający kreacje decyzji, jej spersonifikowanie, tj. odniesienie do konkretnego odbiorcy oraz wszczęcie działań realizacyjnych,
- podmioty zarządzające systemem - bazami danych i obsługą techniczną łączności,
- nadawcy i odbiorcy informacji - osoby fizyczne, podmioty gospodarcze, uprawnione do dostępu do baz danych.

Procesy sterowania i komunikowania są tożsame dla maszyn i ludzi. Korzystają z nagromadzonej wiedzy w bazach danych. Informacje zawarte w tych bazach podlegają magazynowaniu, przetwarzaniu i przekazywaniu w ramach danego systemu. Są również podstawą podejmowania prawidłowych decyzji. Sztuczne systemy informatyczne nie tylko wspomagają proces decyzyjny, ale także - na podstawie stworzonego algorytmu decyzyjnego, podejmować mogą działania realizacyjne. Warto zauważyć, że jest to istotna właściwość odróżniająca klasyczne projekty industrialne od systemów informatycznych. Tak rozumiane systemy obejmują:
a) procesy - gromadzenia, przetwarzania i przesyłania informacji,
b) system rozumiany jako zbór wzajemnie współzależnych elementów (systemy otwarte lub zamknięte),
c) sprzężenia - rozumiane jako wzajemne oddziaływanie elementów systemu,
d) regulacje - sieci różnych sprzężeń, w tym regulacje zwrotne i replikujące.

Podstawą procesów sterowania jest zbiór informacji, wiedza o stanach rzeczywistych, o cechach wzorca, współzależnościach układu sterowania oraz o tzw. środowisku, czyli otoczeniu systemu, które może determinować zachowania systemu. Zbiór informacji i wiedza ucieleśniona w tych informacjach jest towarem: wycenialnym i wartościotwórczym. Traktowana być musi jak każdy inny towar poddany regułom rynkowym. W pewnym sensie jest to również "spiritus movens" każdego złożonego systemu. Brak informacji oznacza niesprawność systemu, tzw. nieokreśloność systemu. Miarą brakującej informacji jest entropia liczona np. wzorem C.E. Shannona .
Czas i przestrzeń w modelowaniu systemów informatycznych to dwa dalsze wyznaczniki ich sprawności. Czas traktowany jest nie tylko jako okres obliczeniowy (czas wewnętrzny), ale również jako czas zewnętrzny tj. czas potrzebny na konfiguracje dostępu do baz danych lub czas ekspozycji danych.


Zintegrowane i zdezintegrowane systemy decyzyjno-informatyczne 

Systemy informatyczne, w ujęciu technicznym, obejmują:
- sprzęt techniczny - do gromadzenia i przepływu informacji,
- oprogramowanie użytkowe, np. standardowe pakiety Microsoft Office,
- oprogramowanie zarządzające - sieciowe,
- aplikacje decyzyjne i realizacyjne.
Systemy informatyczne mogą przybierać postać systemów zintegrowanych lub zdezintegrowanych. Podstawowa różnica polega na konfiguracji baz danych. W systemach zintegrowanych zwanych też scentralizowanymi istnieje jedna centralna baza danych, jej pojemność i sprawność obliczeniowa decyduje o sprawności całego systemu. Architektura scentralizowana oparta jest na jednym komputerze (np.: typu mainframe), do którego podłączone są terminale . Jednostka centralna jest jedyną bazą danych przystosowaną do ich przetwarzania i obliczeń. Do zalet tego rozwiązania zaliczyć należy możliwość szybkiego uaktualniania oprogramowania i wykonywanie operacji w czasie rzeczywistym. Do wad zaliczyć niewątpliwie należy: niemożliwość funkcjonowania w przypadku awarii komputera centralnego i wysokie koszty inwestycji początkowej związane z budową sieci szkieletowej (w rozwiązaniach bankowych ze względu na poufność przesyłanych informacji, sieci komputerowe są celowo izolowane). Architektura zdecentralizowana składa się z wielu identycznych (wykonanych na wzór architektury scentralizowanej) sieci komputerowych, w których występuje jednostka centralna, z centralnie zarządzaną bazą danych. Do zalet tego rozwiązania należą: zmniejszenie ruchu w sieci i większa odporność całego systemu na zakłócenia i awarie . Do wad zaliczyć można wyższe koszty sprzętu i oprogramowania, wyższe koszty przesyłania informacji wejściowych i wyjściowych.
Kompromisem wymienionych systemów informatyczno-decyzyjnych jest tzw. architektura sieci rozproszonych, łącząca zalety sieci scentralizowanej oraz architektury zdecentralizowanej. Budowa takiej sieci polega na utworzeniu wielu samodzielnych jednostek, baz danych (komputer centralny oraz terminale) oraz sprawnego systemu połączeń pomiędzy nimi. Nie występują tutaj problemy z synchronizacją danych. Poszczególne autonomiczne sieci komputerowe działają na własnych bazach danych; wymiana informacji polega na przekazywaniu danych o wzajemnych świadczeniach. W przypadku zerwania połączenia z resztą systemu, autonomiczna jednostka przechodzi w stan pracy offline. Schemat ideowy takiej architektury przedstawia rys. 1. 

Rysunek 1. Schemat mieszanej architektury sieciowej

Źródło: Opracowania własne, na podstawie: J. Garms, Windows 4.0 Server kompendium, Łódź, Robomatic, s. 121.

W systemach zdezintegrowanych liczba baz danych jest ograniczona tylko możliwościami oprogramowania zarządzającego nimi. Przyszłość tego typu rozwiązań wiąże się z:
- mniejszymi kosztami instalacyjnymi baz,
- większą mobilnością całego systemu,
- otwartym jego charakterem - możliwość dodatkowych aplikacji,
- większym bezpieczeństwem rozproszonych danych,
Jedynymi istotnymi barierami w wykorzystaniu tych rozwiązań jest oprogramowanie w zakresie:
a) dostępu do wielu rozproszonych baz,
b) zarządzania bazami o różnej wielkości,
c) przesyłania informacji pomiędzy bazami. 
Szczególnie istotny wydaje się ten trzeci warunek, który może sprawiać problemy organizacyjne i techniczne. W dobie eksplozji usług internetowych wydaje się do pokonania w stosunkowo krótkim czasie, o czym świadczy dynamiczny rozwój usług bankowości internetowej. Takie rozwiązanie narzuca pewną dyscyplinę "informatyczną" w zakresie jednolitości informacji przechowywanych i przetwarzanych. 
Przyszłość systemów informatycznych to zintegrowane systemy obsługi, wzorowane na bankowych systemach marketingowych, typu:
- SEM (Strategic Enterprise Management),
- CRM (Customer Relationship Management).
W sektorze usług bankowych i zbliżonych usług finansowych popularność zyskuje komunikowanie się z wewnętrznym systemem, np. bankowym, za pośrednictwem telefonu komórkowego, wykorzystującego protokół WAP (Wireless Application Protocol). Umożliwia on nieograniczony dostęp z każdego dowolnego miejsca i realizację zleceń w czasie rzeczywistym, po stosunkowo niskich kosztach transakcyjnych i przy zagwarantowaniu maksimum bezpieczeństwa.


Inwestycje w systemy informatyczno-decyzyjne

Inwestycje w spójne, zdezintegrowane systemy informatyczno-decyzyjne traktowane są jak każdy rodzaj inwestycji typu nakładowego. Ma to swoje uzasadnienie w tradycyjnym rozumieniu inwestycji, nakładów (rzeczowych i finansowych) w przedsięwzięcia informatyczne. Takie podejście oparte o zasadę: koszt-dochód, w różnych relacjach i przy różnych warunkach granicznych, było przez dziesiątki lat stosowane przy ocenie i wyborze inwestycji produkcyjnych, usługowych, komunalnych, administracyjnych itp. Sprawdzało się w dobie industrialnego zafascynowania majątkiem rozumianym jako zbiór dóbr wytworzonych i realnie egzystujących w celu ich pomnażania. W takim tradycyjnym ujęcie w rachunku efektywnościowym akcentowano: rachunek kosztów z wydzieleniem kosztów eksploatacyjnych, stałych i zmiennych, nakładów początkowych
i okresu ich zwrotu. Do tego dochodziły normy techniczne, parametry eksploatacyjne i wreszcie sparametryzowane dochody finansowe (dyskontowane czasem i inflacją).
Pojawienie się rzeczywistości wirtualnej i niebywały dynamizm w jej realnym wykorzystaniu wymagają innego podejścia do rodzaju inwestycji. Pierwszą odmiennością jest istota materialnego odniesienia tych inwestycji, sprowadzająca się do:
a) bazy informatycznej rozumianej jako zbiór informacji zgromadzonych i przechowywanych na dyskach komputerowych,
b) dostępność w danym czasie (najlepiej w czasie zbliżonym do rzeczywistego) do baz danych, ich aktualizacja i przetwarzanie zgodnie z celem systemu, np. realizacja świadczeń na rzecz beneficjenta, 
c) transfer danych i obliczeń wewnątrz systemu i poza system, w dowolnym czasie i w dowolne miejsce na świecie.

Przedsięwzięcia inwestycyjne w systemy informatyczno-decyzyjne traktować można jako pewien proces "koncepcyjny", którego końcowym efektem jest projekt inwestycyjny, jako plan działania zoptymalizowanego względem przyjętych kryteriów wyboru i zasady finansowania realizacji inwestycji, tj. kosztorys inwestycyjny. W skład tegoż procesu wchodzą następujące elementy składowe:
a) faza przedprojektowa - modelowa, koncepcyjna, założenia, cele i zakres projektu inwestycyjnego,
b) faza inwestycyjna - ustalenie kryteriów wyboru projektu inwestycyjnego spośród możliwych wariantów inwestycyjnych; ustalenie hierarchii kryteriów oceny projektów inwestycyjnych i arbitralne przyjęcie "wielkości granicznych" lub "parametrów istotności",
c) faza operacyjna - środki finansowe, realizacja, zasoby, ludzie i ich umiejętności.

Dwa istotne aspekty odróżniające inwestycje w systemy informatyczno- decyzyjne od klasycznych inwestycji industrialnych:
1) elementy jakościowe związane z nowoczesnymi rozwiązaniami technicznymi, technologicznymi i organizacyjnymi. Są to elementy trudno mierzalne, np. efekty upowszechnienia, rozpropagowania i rozprzestrzeniania know-how,
2) ryzyko inwestycyjne w dwóch skrajnych i z pozoru przeciwstawnych aspektach:
a) w aspekcie rynkowym - większość systemów informatycznych ma jednostkowy, niepowtarzalny charakter, co oznacza relatywnie mniejsze ryzyko zmian rynkowych, w tym również cen, konkurencyjności produktów lub dostępu do nich itp. ,
b) w aspekcie "cyklu życia" - nowoczesne systemy informatyczne stają się przestarzałe już w momencie ich uruchomienia.

Ogólnie ocenia się, że ryzyko w inwestycjach w sektorach nowoczesnej technologii, high-tech, jest relatywnie mniejsze, mimo progresywnego postępu technicznego. W inwestycjach tych występują specyficzne zagrożenia realizacyjne, np.:
- złożoność działań koncepcyjnych i organizacyjnych w fazie projektowania i wdrażania systemów,
- wielorakość celów jakim muszą podołać współczesne systemy; bardzo często decydenci wymagają "na wyrost" zróżnicowanych, nie zawsze koniecznych i przydatnych funkcji użytkowych,
- unikatowość i jednostkowość oprogramowania rodzi zawsze problemy wdrożenia i testowania oprogramowania; bardzo często testowanie jest bardziej skomplikowane i czasochłonne, aniżeli cykl powstania oprogramowania,
- odpowiedzialność za procesy dostosowania do danych wymagań, doskonalenia i modyfikacji w trakcie eksploatacji systemów.

Najważniejszym jednak problemem przy ocenie projektów inwestycyjnych w systemy informatyczno-decyzyjne to ocena efektywności, zwłaszcza korzyści bezpośrednich i pośrednich. Zastępczą metodą, ale często wykorzystywaną w praktyce, jest odmiana metody utraconych korzyści, tj. parametryczny pomiar alternatywnych kosztów eksploatacji dotychczasowego systemu.
Przed inwestycjami w nowoczesne systemy informatyczne stawia się szereg wymagań, takich jak :
a) orientacja na klienta, beneficjenta lub świadczeniobiorcy urzędów administracji państwowej,
b) integralność, kompatybilność, modułowość,
c) przepustowość, terminowość, płynność realizacyjna,
d) elastyczność - możliwości adaptacyjne infrastruktury i architektury informatycznej,
e) bezpieczeństwo - danych osobowych, transakcji, przeciwdziałanie hakerom, nadużyciom pracowników obsługi, oszustwom itp., 
f) niezawodność, rzetelność i sprawdzalność obliczeń,
g) elastyczność i zdolność eliminowania błędów, 
h) przyjazność dla użytkownika - łatwość dostępu i obsługi, w tym również szybkość realizacji poleceń użytkownika.


Kryteria wyboru projektów inwestycyjnych

Przy wyborze inwestycji spośród różnych alternatywnych wariantów, posłużyć się można jednym z następujących kryteriów wyboru projektów inwestycyjnych:
I. Okres zwrotu: czas w jakim przewiduje się zrównanie poniesionych nakładów inwestycyjnych z nadwyżką finansową uzyskaną dzięki realizacji tego projektu. Okres zwrotu nakładów wyraża wzór:

gdzie:
Tz - okres zwrotu (wycofania) nakładów,
IW - suma nakładów,
CF - planowana nadwyżka finansowa.

Im krótszy czas zwrotu, tym projekt jest atrakcyjniejszy. Do podjęcia decyzji, tj. do akceptacji lub odrzucenia projektu w sytuacji braku alternatywnych projektów, konieczne jest ustalenie granicznego okresu zwrotu T*, który będzie akceptowany przez decydenta. W przypadku wariantów projektów dopuszczalne są te, które spełniają nierówność: Tz < T*. Okres zwrotu nakładów jest wskaźnikiem relacji wartości nominalnych, bez uwzględnienia kosztów wycofania pieniądza i utraty jego wartości. Tradycyjny okres zwrotu jest krytykowany, dlatego wprowadzono pojęcie granicznego okresu zwrotu, uwzględniającego czynnik dyskonta wyznaczonego poprzez koszt kapitału obcego z uwzględnieniem amortyzacji i tarczy podatkowej.
II. Rentowność inwestycji: wskaźnik wymaga zastosowania stopy dyskontowej "r", na poziomie nie niższym, niż przewidywany średnioroczny procent inflacji, oraz liczby n-okresów ponoszenia nakładów i uzyskiwania przychodów.

Jeżeli Ri > 0, to projekt jest akceptowany;
Jeżeli Ri < 0, to projekt winien być odrzucony;
Jeżeli Ri = 0, to projekt jest równoważny, tylko warunkowo może być akceptowany, bowiem zdyskontowane przychody jedynie równoważą, dla danego okresu, zdyskontowane nakłady finansowe.

III. Wartość teraźniejsza netto NPV (Net Present Value): odnosi realne nakłady inwestycyjne do zdyskontowanych (realnych) przychodów. Przy założeniu: 
a) znajomości przyszłych przychodów, 
b) stałej stopy dyskonta, NPV wyraża wzór:

Jeżeli NPV > O, to projekt jest akceptowany;
Jeżeli NPV < O, to projekt nie może być zaakceptowany.

Na wysokość NPV wpływają: wielkość i rozkład strumienia przychodów w czasie, wielkość nakładów inwestycyjnych i wysokość stopy dyskontowej. Zależność NPV i stopy dyskontowej wyznacza tzw. profil NPV, tj. dodatnie lub ujemne wartości NPV przy założonej stopie dyskontowej. Warunek racjonalności ekonomicznej wymaga, by NPV>0 oraz NPV musi być większy od zera o taką wartość, o jaką zmniejszy się wartość fir-
my z tytułu wzrostu średnioważonego kosztu kapitału, WACC, z uwzględnieniem tarczy podatkowej T, dlatego NPV musi spełnić następujący warunek: 

NPV >= EBIT x (1-T) / (WACC (t1) - WACC (t2))

gdzie:
EBIT - (Earning Before Interest and Taxes) zysk operacyjny przed oprocentowaniem i opodatkowaniem,
t1, t2 - moment początkowy i końcowy rachunku,
T - długość okresu dyskontowania wartości,
WACC - średnioważony koszt kapitału (Weighted Average Cost of Capital). 

IV. Wewnętrzna stopa zwrotu IRR (Internal Rate of Return): jest alternatywnym wskaźnikiem w stosunku do NPV. Wskaźnik liczony jest wzorem:

W przeciwieństwie do NPV, wskaźnik IRR jest stałą niezależnie od stopy dyskontowej. Punktem odniesienia, kryterium wyboru projektu inwestycyjnego jest relacja IRR i kosztu pozyskania kapitału obcego k (oprocentowanie kredytu):
Jeżeli IRR > k, to projekt jest akceptowany;
Jeżeli IRR < k, to projekt jest odrzucany.
Przy wyborze projektów inwestycyjnych decydent musi wziąć pod uwagę również kilka innych kwestii. Pierwsza z nich to koszty utraconych korzyści z tytułu podjęcia projektu inwestycyjnego lub odrzucenia alternatywnych wariantów. W większości przypadków wybór dokonywany jest w sytuacji niedoboru środków finansowych, dlatego zaangażowanie kapitału w dany projekt pociąga za sobą utratę potencjalnych dochodów z wariantów wykorzystania kapitału. Inwestycje finansowane mogą być: z kapitału własnego i kapitału obcego. Realizacji inwestycji z wykorzystaniem kapitałów obcych towarzyszyć może efekt dźwigni finansowej (leverage
- stosunek wartości całej inwestycji do zainwestowanego kapitału); im większa dźwignia finansowa, tym projekt bardziej atrakcyjny. Angażowanie kapitałów obcych powoduje wzrost średnioważonego kosztu kapitału WACC i pojawienie się progów rentowności i progów bezpiecznego zadłużenia . Im wyższy efekt dźwigni finansowej, tym wyższe krańcowe koszty pozyskania kapitałów obcych, i tym wyższe ryzyko.
W przypadku inwestycji w systemy informatyczno-decyzyjne klasyczne podejście do kryteriów wyboru projektów inwestycyjnych musi uwzględniać kilka istotnych zastrzeżeń. Klasyczne kryteria nie w pełni są przydatne z uwagi na specyfikę inwestycji i niewymierność niektórych składników efektów z nich osiąganych. Prosta stopa zwrotu lub prosty okres zwrotu są całkowicie nieprzydatne, metody dyskontowe, uwzględniające zaktualizowaną wartość netto, stosowane być mogą w ograniczonym zakresie. Stanowić mogą kryterium selekcji negatywnej, tj. kryterium odrzucenia projektu, nie stanowią natomiast wystarczającego kryterium wyboru przy pozytywnym NPV. Zastrzeżenia co do klasycznych kryteriów wyboru projektów inwestycyjnych dotyczą również:
a) formuły NPV i IRR uwzględniają tylko proste przychody i proste nakłady inwestycyjne,
b) bez względu na stopień uwzględnienia amortyzacji, zużycia moralnego itp. jest to zawsze wyłącznie ilościowe podejście do kwestii często jakościowych,
c) braku alternatywnych kosztów i korzyści upowszechnienia technologii,
d) niemożność uwzględnienia efektu zwielokrotnienia i absorpcji nowoczesnej technologii w instytucjach korzystających z nowoczesnych systemów ,
e) pomijania efektu wtórnego reinwestowania w przypadku kolejnych adaptacji, modyfikacji lub prac dostosowawczych funkcjonującego systemu do nowych warunków w przyszłości,
f) nie uwzględnia się korzyści z tytułu replikowania oprogramowania informatycznego i systemowego,
g) klasyczne kryteria nie analizują tzw. inwestycji w człowieka; jest to efektem ubocznym wprowadzania nowoczesnych rozwiązań technicznych i technologicznych.

Nowe podejście do kryteriów wyboru projektów inwestycyjnych musi uwzględniać oprócz powyższych aspektów również:
a) szacowanie nakładów mających charakter jednostkowy, ale których efekty rozkładane są na wiele poziomów zarządzania,
b) uwzględnienie możliwości dekompozycyji i replikowania (powielania) systemu informatycznego,
c) jakościowe podejście do wartości know how, tzw. "progress" technicznego i technologicznego,
d) izolowanie i odrębne traktowanie nakładów na obudowę techniczną, tj. sprzęt i oprogramowanie, które i tak muszą być poniesione .


Korzyści z inwestycji w systemy informatyczno-decyzyjne

Rozwój nowoczesnych kanałów dystrybucji usług finansowych, zwłaszcza bankowych, spowodował gruntowną zmianę procesów biznesowych. Pojawiły się pojęcia e-biznes, e-commerce, w praktyce gospodarczej internet i usługi informatyczne stały się nieodzownym elementem. W nauce, zwłaszcza zarządzaniu, nowego znaczenia nabrały metody reengineeringu . Procesy te najlepiej widoczne są w sektorze bankowym, gdzie obecnie przeszło 15% transakcji realizowanych jest za pomocą narzędzi informatycznych . Pojawienie się internetu i innych otwartych sieci gromadzenia i przesyłania informacji otworzyło przed klientami banków wręcz nieograniczone możliwości biznesowe. 
Administracja państwowa musi nadążać za tymi nowymi wyzwaniami, nie jest to kwestia wyboru ale bezwzględna konieczność. Podstawowe wymogi to:
a) stworzenie dodatkowych kanałów komunikacji z beneficjentami,
b) utworzenie pasywnej platformy lub witryn internetowych, udostępniających informacje, dane, formularze, spisy wymaganych dokumentów itp.,
c) zbudowanie aktywnego sposobu zwrotnej komunikacji: beneficjent-urząd administracji państwowej; a docelowo eliminacja urzędów terenowych na rzecz zintegrowanego systemu decyzyjnego,
d) całkowicie wirtualny sposób funkcjonowania systemu obsługi beneficjentów i świadczeń realizowanych na ich rzecz.

Należy się spodziewać, że dalszy rozwój e-commerce przyczyni się do większej skuteczności działań z tytułu chociażby poprawy jakości, wiarygodności i szczegółowości informacji. Szybszy obieg informacji i dokumentacji pozwoli na skrócenie czasu potrzebnego na podjęcie decyzji i jej realizację. W rezultacie korzyści winny być nie tylko po stronie administracji państwowej ale - może zwłaszcza - po stronie społeczeństwa.
Efekty wdrożenia nowoczesnych systemów informatyczno-decyzyjnych podzielić można na dwie kategorie. 
Pierwsza grupa to efekty czysto techniczne:
a) szybkość przetwarzania informacji,
b) dostosowanie danych, obliczeń, wyników do indywidualnych potrzeb.
c) upowszechnienie nowoczesnych rozwiązań technicznych i technologicznych,
d) utrzymywanie w systemie aktualnych informacji,
e) możliwość interaktywnego nawiązywania kontaktów z beneficjentem.
Druga grupa to efekty ekonomiczne, między innymi:
a) obniżenie kosztów pozyskania, gromadzenia i przechowywania informacji,
b) obniżenie kosztów transakcyjnych realizowanych zleceń,
c) skrócenie czasu realizacji usług, świadczeń itp.
d) możliwość wprowadzenia dodatkowych usług, produktów, 
e) wzrost efektywności realizacyjnej jako stosunku efektów do nakładów .

Uwagi końcowe

Wejście Polski do Unii Europejskiej stwarza nowe wyzwania dla administracji państwowej, zwłaszcza w obszarze obsługi osób fizycznych korzystających z różnego rodzaju świadczeń. Do sprawnej obsługi, urzędy administracji państwowej, np. urzędy pracy, muszą w najbliższym czasie wdrożyć nowoczesne systemy informatyczne, obejmujące pojemne bazy danych, sprawne kanały komunikacji i oprogramowanie wspomagające podejmowanie decyzji administracyjnych, a w przyszłości również zintegrowane
i zdezintegrowane systemy informatyczno-decyzyjne. 
Sądzić należy, że nie ma potrzeby uzasadniania celowości wdrażania nowoczesnych technologii i organizacji, wymaga to jednak poniesienia znacznych nakładów finansowych, zarówno na sprzęt jak i oprogramowanie. Część z tych nakładów i tak zostanie poniesiona w związku z odtwarzaniem technicznego uzbrojenia stanowisk pracy, część - głównie ta związana z oprogramowaniem systemowym i decyzyjnym, stanowi pokaźne obciążenie budżetów terenowych i budżetu centralnego. Od wydatków tych jednak nie ma odwrotu, ważne jest aby środki finansowe wydawane były racjonalnie. Do tego celu niezbędne jest zdefiniowanie specyfiki systemów informatyczno-decyzyjnych i adekwatnych do tego kryteriów wyboru projektów inwestycyjnych w aspekcie ekonomicznym.